Saturday, September 19, 2015

समृद्धीका लागि मानसिक रुपमा स्वस्थ्य युवा
सन् १९९९ देखी संयुत्त राष्ट्र संघको आयोजनामा मनाउन सुरु गरिएकोअन्तराष्ट्रिय युवा दिवस यस वर्ष अर्थात २०१४ अगस्ट १२ का दिन पनि मनाइदैछ । युवार मानसिक स्वास्थ्य लाई आधार वनाई यस वर्षको युवा दिवसलाई MentalHealth Matters अर्थात ''समद्धीका लागी मानसीक रुपमा स्वास्थ्य युवा''  राख्ने मुल नाराकोसाथमा विभिन्न कार्यक्रम गरि आज मनाइदै छ । संयुक्त राष्ट संघले युवाहरुको विकासनिर्माणमा भुमीका ,परिवर्तनका लागि  युवा परिचालन तथा युवा वर्गहरुले भोग्दै आएकासमस्याहरु तथा युवावर्गहरुको समान सहभागिता आदि जस्ता विषयहरुलाई स्पष्टसंग सबैजनताहरु तथा सबै ठाउ“मा पु¥याउनको लागि युवा दिवस मनाउदै आएको छ ।
अन्तराष्ट्रिययुवा दिवस २०१४ अगस्ट १२
          विश्वको जनसंख्या मध्ये करिव १.२ अरवजनसंख्या १५ देखि २५ उमेर समुहका युवाहरुको रहेको छ , त्यसको ६२% एसिया जसमध्ये २०% जनसंख्या SAARC क्षेत्र भित्र पर्दछ । हाम्रो देशमा पनि करिव३८.८५%जनसंख्या १६–४० वर्ष भित्रका युवा वर्गहरुको रहेकोछ । नेपाल सरकारको युवा नितिका अनुसार १६ वर्ष देखि ४० वर्ष उमेर समुहव्यक्तिहरुलाई युवा वर्गमा समेटिएको छ । संयुक्त राष्ट संघको एक प्रतिवेदन अनुसारविश्वभर युवाहरुमा देखिएको मुख्य समस्या बसाई सराई छ , अन्तराष्ट्रिय वसाईसराई करिव २३२ लाखरहेको छ जसमध्ये करिव ३०% २९ वर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरु रहेका छन् यसरी हेर्दा युवाशक्तिहरुको अन्तराष्ट्रिय वसाईसराई निकै बढ्दै जाने पाइन्छ । विभिन्न किसिमकाअवसरहरु ,राजगारी ,शिक्षा ,अदि जस्ता कुराहरुले गर्दा वसाईसराई वढेको देखिन्छ । हाम्रो देशनेपालमा पनि ठूलो संख्यामा युवा वर्गहरु कुनै न कुनै कारण वस नेपाल छोडेर वाहिरगएको देखिन्छ यसले गर्दा देश ज्ञान, सिप,दिनानुदिन अन्तराष्ट्रिय करण भइरहेकोछ  यसलाई रोकेर देशलाई संवृद्ध विकास तिरअगाडी बढाउनको लागी नेपाल सरकारले स्पष्ट रुपमा रोकन पर्दछ । र आफ्नै देशमारोजगारी शिक्षा तथा अन्य अवसरहरुको सुनिश्चितता गर्नु सरकारको मुख्य दायित्व रहन्छ।
यस वर्षको अन्तराष्ट्रिय युवा दिवसले विशेष गरिमानसिक स्वास्थ्य युवा भएमा समृद्ध देश बनाउनको लागि युवाले पु¥याउने भुमीका अझै राम्रो हुन सक्दछभन्ने कुरालाई जोड दिइएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (worldhealth organization) कोस्वास्थ्यको परिभाषा अनुसार मानिस स्वास्थ्य हुनको र सामाजिक, शाररिक तथा मानसिक रुपमानै स्वास्थ्यभई कुनै रोगहरु नभएको हुनुपर्दछ । यस अर्थमा मानसिक स्वास्थ्य विना एउटा स्वास्थ्यमानिसको परिकल्पना हुदैन । यसै कारण मानसिक रुपमा युवाहरु स्वास्थ्य भएमा देशकोविकास गर्न एउटा समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्नमा ठूलो टेवा पुग्दछ । विश्वभर करिव२०%युवाहरु मानसिक अवस्थाको परिस्थीती सामना गरिरहेको  संयुत्त राष्ट्र संघ एक तथ्याड्डकले देखाउछ ।यसरी मानसीक अवस्थता वढ्दै जानेको झन मानसीक रोग तथा यसबाट समाजमा पर्ने असरहरुपनि बढ्दै जाने देखिन्छ । नेपालमा हेर्ने हो भने करिव २०% जनसंख्यामा मानसिक अवस्थता भएको भन्नेअनुमान गरिएको छ । सन् 2010 LEAD भन्ने सस्थाको सर्वेक्षण अनुसार प्राथमिक स्वास्थ्य उपचार लिन आउने इएम्विरामी छ करिव २०–२५% विरामीहरुमा मानसिक अवस्थता तथामानसिक रोग सम्वन्धी लक्षणहरु पाईएको छ । नेपाल सरकारले सन् १९९६ मा मानसिकस्वास्थ्य सेवाको सवै जनसमुदायमा पहु“च रउपलव्धता कायम गर्ने ,मानसिक स्वास्थ्यताको वारेमा जनचेतनाफैलाउने उदेस्यले मानसिक स्वास्थ्य निति ल्याएको छ । विविध कारणवस यो नितिलाईसमुदाय स्तरसम्म अझसम्म पनि कार्यान्वयन गर्न नसकिएको हुनाले पूर्ण रुपमा मानसिकस्वास्थ्य सेवाको पहुंच सबै ठाउ“मापुगी सकेको छैन् । यदपि नेपाल सरकारबाट मानसिक स्वास्थ्यलाई प्रवधन गर्ने मानसिकरोग रोकथाम गर्ने तथा बेलैमा उपचार गर्ने कार्यक्रमहरुलाई अगाडी नबढाएको भने  होइन । नेपाल सरकारको (BasicEssential health service) अति आवश्यक आधारमभुत स्वास्थ सेवाभित्र मानसिक स्वास्थ्य सेवा सबै ठाउ“मानसमेटिईसकेको हुनाले मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी कार्यक्रमहरु कम भएको पाईन्छ । हालनेपाल सरकारले समुदायमा आधारीत मानसीक रोग सम्बन्धी कार्यक्रम सम्पूर्ण जिल्ला तथास्वास्थ्य केन्द«हरुमा विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ ।समुदाय स्तरबाट नै मानसिक रोग रोकथाम उपचार पुनस्थापना तथा मानसिक स्वास्थ्यकोप्रवद्धन गरियो भने नेपालमा मानसिक रोग सम्बन्धी समस्यालाई हटाउन सकिन्छ ।
 नेपाल सरकारले स्वास्थ क्षेत्रमा छुट्टाउनेकरिव एक प्रतिशत बजेट मात्र मानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरुमा छुट्टाएको पाईन्छमानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरुलाई प्रभावकारी बनाउन त्यसलाई अझ बढाउदै लैजानुपर्ने देखिन्छ । मानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रम गर्ने विभिन्न संघसंस्थाहरु अन्यकार्यक्रम को तुलनामा केही कम नै रहेका छन् । अन्तराष्ट्रिय स्थरका संघसंस्था तथादात्रि निकायहरुलाई मानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरु ल्याउनको लागि प्रस्तावनाप्रोसाहन तथा वतावरण निर्माण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।  
यसरी मानसिक स्वास्थ र यूवालाई हेर्दा विभिन्नकिसिमका मानसिक समस्याहरुले गर्दा  यूवावर्गहरु कुनै न कुनै किसिमको लाल्छना तथा भेदभाव भोगी रहेका छन.् । यूवावर्गहरुलाईउत्पादनशिल तथा विकाश प्रति जागरुप बनाउनमा उकथअजयकयअष्ब िपरामर्श तथा सहयोगकोखाचो पर्दछ । युवाहरुले भोगेका विभिन्न समस्याहरुको कारणबाट कुनै न कुनै किसिमकोमानसिक अस्वस्थताको जन्म भएको छ । यसलाई रोक्नको लागि हामी सबै  जनाले आफ्नो ठाउ“बाट प्रभावकारी भूमीका निर्वाह गरियो भने युवा वर्गमा देखिने मानसिकअस्वस्थताका समस्याहरुलाई हटाउन सकिन्छ । देशको उन्नति प्रगति तथा युवा वर्गहरुकोपरिवर्तन शिल ज्ञानशिप र क्षमतालाई प्रयोगमा ल्याएर राष्ट्र निर्माणमा टेवा पु¥याउन सकिन्छ ।
सामाजिक आर्थिक राजनैतीक तथा सांस्कृतिपरिवर्तनकोलागी युवाको भूमिका ठूलो रहेको हुन्छ । समाजलाई परिवर्तन गरीविकासकोबाटो तिर उन्मुख गराउने मुख्य जिम्मेवारी यूवाहरुको नै हो । यूवाहरुमा भएकोशक्ति क्षमता क्रमठता ज्ञान सिपलाई उचित रुपमा परिचालन गरी अगाडी बढ्ने वातावरणसिर्जना गरियो भने देशको विकास हुनुमा ठूलो मद्दत पु¥दछ । नेपालको अन्तरिम संविधानको भावनार मर्म अनुसार देशको विकास गर्नको लागी युवाहरु परिचालन गर्ने ,युवाहरुका आवश्यकता पुरा गरी उचितकिसिमको शिक्ष्ाँ, रोजगार तथा व्यक्तिगत विकासको वातावरणसिर्जना गर्नको लागि यूवा निति वनाईएको छ । यस नितिलाई आधार बनाई युवाहरुलाई सहीतरिकाले परिचालन गरियो भने हाम्रो देश नेपालले पनि छिट्टै प्रगति र उन्नतिकोबाटोमा अगाडी बढ्न सक्दछ । नेपाल सरकारले विशेष गरी स्वदेशमा नै युवा शक्तिहरुलाईपरिचालन गर्ने तथा युवा वर्गहरुको ज्ञान , सिप, क्षमतालाई अन्तराष्ट्रियकरण हुनबाटजोगाउने हो भने नेपाल पनि एउटा समृद्ध राष्ट्र बन्नेछ ।

(मिती २०७१/४ ।२७  गते को आदर्श समाज राष्ट्रिय दैनिक पत्रीकामा प्रकाशित लेख)
सगुन पौडेल
Student of Public Health
Health Assistant
Naulo Ghumti Nepal

I am Sagun Paudel, Public Health Professional from Pokhara Nepal.

Start Work With Me

Contact
SAGUN PAUDEL
+977 9856036932
Pokhara, NEPAL