Monday, July 11, 2016

सुखद् भविष्यका लागि किशोरीहरुमा लगानी गरौ !! विश्व जनसंख्या दिवस 2016
सुखद् भविष्यका लागि किशोरीहरुमा लगानी गरौ
विश्व जनसंख्या दिवस 2016

हरेक वर्ष जुलाई ११ तारिखका दिन संसार भरि विविध कार्यक्रमहरु गरी विश्व जनसंख्या दिवस मनाइन्छ । विशेष गरि जनसंख्या सम्वन्धी विभिन्न समस्याहरु, चुनौतीहरु त्था जनसँख्यासंग प्रत्यक्ष सरोकार राख्न्ने विषयहरुलाई उठान गरी त्यसको महत्वलाई जनस्तरसम्म जनचेतना फैलाउनु नै यो दिवसको मुख्य उदेश्य हो ।
विश्वको जनसंख्या ५ अर्ब पुगेको मिति ११ जुलाई १९८७ लाई आधार मानेर संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कोषको आयोजनामा सन् १९८९ देखि ११ जुलाई लाई विश्व जनसंख्या दिवसको रूपमा मनाउन सुरु गरिएको हो ।
यसै अवसरमा नेपालमा पनि जनसंख्यासँग सरोकार राख्ने विषयहरुलाई महत्व दिदै हरेक वर्ष जनसंख्या दिवस मनाउदै आईएको छ । यस वर्ष “सुखद् भविष्यका लागि किशोरीहरुमा लगानी“ भन्ने मुल नाराका साथमा यो दिवस आज मनाइदै छ । बृहत शान्ति, प्रगति तथा सम्मृद्धि हासिल गर्नका लागि राष्ट्रको विकास र भविश्य काधमा लिएका युवाहरुमा किशोरी केन्द्रीत लगानी गर्नुपर्छ भन्ने कुरालाई यस वर्ष जोडिएको छ । 
२०७२ मा केन्द्रीय तथ्यांक विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार नेपालको जनसंख्या २ करोड ८० लाख ५८ हजार २ सय २ अर्थात झण्डै ३ करोड नजिक पुगेको छ । वार्षिक जनसंख्या वृद्धिदर १.३५ प्रतिशत रहेको छ । २०६८ को जनगणनाको तथ्याङक हेर्ने हो भने महिलाको जनसंख्या ५१.५० प्रतिशत रहेको छ । महिला पुरुषको अनुपात हेर्दा प्रति १०० महिलामा ९५.१६ पुरुष रहेका छन । यसरि हेर्दा पुरुषको तुलनामा महिलाको जनसंख्या नेपालमा धेरै देखिन्छ । नेपालको जनगणना २०६८ अनुसार नेपालको कुल जनसंख्या मध्ये किशोर ३२,०७,८२८ जना र किशोरी ३१,९९,५८३ जना गरी कुल ६४,०७,४११ जना (२४.१८ प्रतिशत) रहेका छन । तुलनात्मक रुपमा हेर्ने हो भने साक्षरता दर पुरुषको (७५.१) भन्दा महिलाको (५७.४) निकै कम देखिन्छ । यस हिसावमा हेर्ने हो भने राष्ट्रलाई समृद तर्फ उन्मुख गराउनको लागि महिला त्यो पनि किशोर अवस्थामा रहेका समुह केन्द्रीत लगानी गरेमा मात्र देशले उल्लेखनिय प्रगती गर्न सक्ने देखिन्छ । 
शरिरिक, मानसिक र सामाजिक रुपमा विकास हुने उमेरमा विश्वभर नै किशोरीहरुले घर, परिवार, समाजवाट धेरै किसिमका समस्याहरु भोगी राखेका छन । बिकासशिल राष्ट्रमा गरिवी, लैगिक विभेद, हिंसा, बालविवाह, जवरजस्ती विवाह, किशोरकिशोरी विचमा शक्ती असन्तुलन, शिक्षाको कमी र विश्व व्यापी कानुन, सम्झौता, समझदारी अनुरुप अधिकार संरक्षणमा कमिले किशोरावस्थामा गर्भ चुनौतीको रुपमा रहेको छ । उमेर नपुग्दै गर्भवती हुनाले किशोरीहरुको शैक्षिक अवसरहरु, स्वास्थ्य र दीर्घकालिन रोजगारका अवसरमा गम्भीर प्रभाव पार्दछ । त्यस्तै कम उमेरमा गर्भवती हुनु स्वास्थ्य हिसावमा राम्रो होइन । गर्भधारण गर्न बच्चा जन्माउन, शरिर पुर्णरुपमा तयार भै नसकेको हुँदा गर्भावस्था, बच्चा पाउने अवस्था र सुत्केरी भएको ६ हप्ता सम्म विभिन्न जटिलताले आमाको मृत्यु एवम जटिलता बाट स्वास्थ्य अवस्था कमजोर हुने, कम तौलको बच्चा जन्मने प्रबल सम्भाबना, गर्भपतन हुने सम्भाबना हुने, बच्चाको शारिरीक बिकलांग हुने सम्भाबना हुने, आमाको आङ खस्ने समस्या हुने, आमा र वच्चा दुवैको स्वास्थ्य जोखिममा रहन्छ, अपरिपक्क उमेर मै तथा जोखिम मोलेरै गर्भवती हुने कारणले पनि नेपालमा मात मिर्त्यु, नव शिशु मिर्तुमा प्रभाव पारेको छ । नेपालको अवस्था हेर्ने हो भने ग्रामिण क्षेत्रमा किशोरीहरु छिटो बिहे हुने कम उमेरमा आमा बन्ने, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सेवा , किशोर किशोरी मैत्री स्वास्थ्य सेवा सवै किशोरीहरुको पहुँचमा पग्ुन नसकेको, गर्भ निरोध साधनको जानकारी एवम पहँुच प ग्ुनु, किशोर अवस्थाको प्रजनन दर धेरै देखिएको आदी जस्ता समस्याहरु देखिन्छन । लागु औषधको दुव्र्यसनी, लैंगिकतामा आधारित हिंसा, लिङगमा आधारित गर्भपतन,असुरिक्षित यौन सम्पर्क, यौन रोगहरुको समस्या, बलत्कार आदी पनि यही उमेरमा धेरै देखिएका समस्याहरु हुन । यिनै खालका समस्याहरुले गर्दा मानव अधिकार , प्रजनन अधिकार, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सेवा, किशोरी मैत्री सेवा पाउने अधिकार जस्ता कुराहरुको किशोरीहरुमा पुर्याउन सकिएको छैन यिनै कुराहरुले गर्दा सामाजिक र आर्थीक रुपमा उत्पादनशिल जिन्दगीलाई किशोरीहरुले पुर्ण रुपमा प्रयोग गर्न सकेका छैनन । यिनै कुराहरुलाई मध्य नजर गर्दै किशोरीहरुमा लगानी गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
नेपाल जनसंख्या तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०११ को तथ्याङक हेर्ने हो भने २५ देखी ४९ उमेर समुहका महिलाहरुको विवाह सरदर १७.५ वर्ष कै उमेरमा भएको देखिन्छ । त्यस्तै करीव १७.७ प्रतिशत किशोरी १५ देखि १९ वर्षको उमेरमा गर्भवती हुने या आमा भइसक्ने गरेका छन् । एन एम आई सि एस २०१४ को तथ्याङक हेर्ने हो भने नेपालमा अझै पनि १६ प्रतिशत २० देखि २४ वर्ष उमेर समुहका महिलाहरुले उनिहरुको १८ वर्षको उमेरमा नै कम्तीमा पनि एक पटक वच्चा जन्माएको देखिन्छ । किशोर अवस्थाको प्रजनन दर हेर्ने हो १५ देखी १९ वर्ष उमेर समुहका महिलाहरुमा निकै उच्च (प्रति हजारमा ७१) देखिन्छ । त्यस्तै गरी परिवार नियोजनका साधनहरुको प्रयोग पनि ज्यादै न्युन देखिन्छ, स्वास्थ्य सेवा विभागले प्रकाशन गरेको वार्षिक प्रतिवेदन अनुसार २०७०।७१ मा १५ देखी ४९ उमेर समुहका महिलाहरुमा जम्मा ४३ प्रतिशत मात्र रहेको छ । एन एम आई सि एस २०१४ को तथ्याङक अनुसार परिवार नियोजन साधन को अपुग माग अझै २५ प्रतिशत रहेको छ । यसरी हेर्दा कम उमेर मै गर्भवती हुने कारणले शरिरिक, मानसिक तथा सामाजिक रुपमा किशोरीहरुको विकासमा ठुलो वाधा पुर्याएको तथा स्वास्थ्य क्षेत्रका प्रमुख सुचाङकहरुमा समेत ठुलो देखिन्छ । यसलाई हटाउन लागि पर्ने हो भने राष्ट्रका धेरै सुचकहरुमा प्रगती हासिल गरी समुन्नत विकास गर्न सकिन्छ ।
महिला तथा किशोरी शसक्तिकरण, यौन शोषण विरुद्ध आवाज सशक्त बनाउने, महिला हिंसा विरुद कार्यक्रमहरु गर्ने, किशोेर किशोरी मैत्री स्वास्थ्य सेवा पुर्याउने, जीवनपयोगी शिप अभिवृद्धि, गर्ने, युवाहरुलाई लैंगिक सम्वेदनशील बनाउने , किशोर अवस्थामा हुने गर्भवतीको दर घटाउने, यौन तथा प्रजनन रोगहरु नियन्त्रण गर्ने, यौन दूराचार, अनिच्छित गर्भधारण, असुरक्षित गर्भपतन रोक्ने महिला सशक्तिकण गर्ने आदी जस्ता योजना तथा प्रतिबद्धताहरु सरकारले अन्तर्रा्ष्ट्रिय, क्षेत्रीय र राष्ट्रिय तहमा विभिन्न सम्मेलनहरु मार्फत गरिसकेको छ त्यस कारण नेपालको नयाँ संविधानमा समेटिएको किशोरीमैत्री प्रजनन अधिकार तथा सरकारले अन्तर्रा्ष्ट्रिय, क्षेत्रीय र राष्ट्रिय तहमा युवा, बालबालिका तथा महिला वर्गको जीवनस्तर सुधार गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे अनुरुप कार्यन्वयन गर्नको लागि हामी सवैले आआफ्नो ठाउँवाट प्रभावकारी भूमिका निर्बाह गर्न सक्यौ भने किशोरीहरु लगायत युवा वर्गहरुको सामाजिक तथा आर्थिक हिसावले उत्पादनशिल जिन्दगीलाई परिचालन गरी नयाँ नेपाल, एउटा समृद नेपाल निर्माण गर्ने सकिछ ।

I am Sagun Paudel, Public Health Professional from Pokhara Nepal.

Start Work With Me

Contact
SAGUN PAUDEL
+977 9856036932
Pokhara, NEPAL