Skip to main content

समृद्धीका लागि मानसिक रुपमा स्वस्थ्य युवा

सन् १९९९ देखी संयुत्त राष्ट्र संघको आयोजनामा मनाउन सुरु गरिएकोअन्तराष्ट्रिय युवा दिवस यस वर्ष अर्थात २०१४ अगस्ट १२ का दिन पनि मनाइदैछ । युवार मानसिक स्वास्थ्य लाई आधार वनाई यस वर्षको युवा दिवसलाई MentalHealth Matters अर्थात ''समद्धीका लागी मानसीक रुपमा स्वास्थ्य युवा''  राख्ने मुल नाराकोसाथमा विभिन्न कार्यक्रम गरि आज मनाइदै छ । संयुक्त राष्ट संघले युवाहरुको विकासनिर्माणमा भुमीका ,परिवर्तनका लागि  युवा परिचालन तथा युवा वर्गहरुले भोग्दै आएकासमस्याहरु तथा युवावर्गहरुको समान सहभागिता आदि जस्ता विषयहरुलाई स्पष्टसंग सबैजनताहरु तथा सबै ठाउ“मा पु¥याउनको लागि युवा दिवस मनाउदै आएको छ ।
अन्तराष्ट्रिययुवा दिवस २०१४ अगस्ट १२
          विश्वको जनसंख्या मध्ये करिव १.२ अरवजनसंख्या १५ देखि २५ उमेर समुहका युवाहरुको रहेको छ , त्यसको ६२% एसिया जसमध्ये २०% जनसंख्या SAARC क्षेत्र भित्र पर्दछ । हाम्रो देशमा पनि करिव३८.८५%जनसंख्या १६–४० वर्ष भित्रका युवा वर्गहरुको रहेकोछ । नेपाल सरकारको युवा नितिका अनुसार १६ वर्ष देखि ४० वर्ष उमेर समुहव्यक्तिहरुलाई युवा वर्गमा समेटिएको छ । संयुक्त राष्ट संघको एक प्रतिवेदन अनुसारविश्वभर युवाहरुमा देखिएको मुख्य समस्या बसाई सराई छ , अन्तराष्ट्रिय वसाईसराई करिव २३२ लाखरहेको छ जसमध्ये करिव ३०% २९ वर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिहरु रहेका छन् यसरी हेर्दा युवाशक्तिहरुको अन्तराष्ट्रिय वसाईसराई निकै बढ्दै जाने पाइन्छ । विभिन्न किसिमकाअवसरहरु ,राजगारी ,शिक्षा ,अदि जस्ता कुराहरुले गर्दा वसाईसराई वढेको देखिन्छ । हाम्रो देशनेपालमा पनि ठूलो संख्यामा युवा वर्गहरु कुनै न कुनै कारण वस नेपाल छोडेर वाहिरगएको देखिन्छ यसले गर्दा देश ज्ञान, सिप,दिनानुदिन अन्तराष्ट्रिय करण भइरहेकोछ  यसलाई रोकेर देशलाई संवृद्ध विकास तिरअगाडी बढाउनको लागी नेपाल सरकारले स्पष्ट रुपमा रोकन पर्दछ । र आफ्नै देशमारोजगारी शिक्षा तथा अन्य अवसरहरुको सुनिश्चितता गर्नु सरकारको मुख्य दायित्व रहन्छ।
यस वर्षको अन्तराष्ट्रिय युवा दिवसले विशेष गरिमानसिक स्वास्थ्य युवा भएमा समृद्ध देश बनाउनको लागि युवाले पु¥याउने भुमीका अझै राम्रो हुन सक्दछभन्ने कुरालाई जोड दिइएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (worldhealth organization) कोस्वास्थ्यको परिभाषा अनुसार मानिस स्वास्थ्य हुनको र सामाजिक, शाररिक तथा मानसिक रुपमानै स्वास्थ्यभई कुनै रोगहरु नभएको हुनुपर्दछ । यस अर्थमा मानसिक स्वास्थ्य विना एउटा स्वास्थ्यमानिसको परिकल्पना हुदैन । यसै कारण मानसिक रुपमा युवाहरु स्वास्थ्य भएमा देशकोविकास गर्न एउटा समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्नमा ठूलो टेवा पुग्दछ । विश्वभर करिव२०%युवाहरु मानसिक अवस्थाको परिस्थीती सामना गरिरहेको  संयुत्त राष्ट्र संघ एक तथ्याड्डकले देखाउछ ।यसरी मानसीक अवस्थता वढ्दै जानेको झन मानसीक रोग तथा यसबाट समाजमा पर्ने असरहरुपनि बढ्दै जाने देखिन्छ । नेपालमा हेर्ने हो भने करिव २०% जनसंख्यामा मानसिक अवस्थता भएको भन्नेअनुमान गरिएको छ । सन् 2010 LEAD भन्ने सस्थाको सर्वेक्षण अनुसार प्राथमिक स्वास्थ्य उपचार लिन आउने इएम्विरामी छ करिव २०–२५% विरामीहरुमा मानसिक अवस्थता तथामानसिक रोग सम्वन्धी लक्षणहरु पाईएको छ । नेपाल सरकारले सन् १९९६ मा मानसिकस्वास्थ्य सेवाको सवै जनसमुदायमा पहु“च रउपलव्धता कायम गर्ने ,मानसिक स्वास्थ्यताको वारेमा जनचेतनाफैलाउने उदेस्यले मानसिक स्वास्थ्य निति ल्याएको छ । विविध कारणवस यो नितिलाईसमुदाय स्तरसम्म अझसम्म पनि कार्यान्वयन गर्न नसकिएको हुनाले पूर्ण रुपमा मानसिकस्वास्थ्य सेवाको पहुंच सबै ठाउ“मापुगी सकेको छैन् । यदपि नेपाल सरकारबाट मानसिक स्वास्थ्यलाई प्रवधन गर्ने मानसिकरोग रोकथाम गर्ने तथा बेलैमा उपचार गर्ने कार्यक्रमहरुलाई अगाडी नबढाएको भने  होइन । नेपाल सरकारको (BasicEssential health service) अति आवश्यक आधारमभुत स्वास्थ सेवाभित्र मानसिक स्वास्थ्य सेवा सबै ठाउ“मानसमेटिईसकेको हुनाले मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी कार्यक्रमहरु कम भएको पाईन्छ । हालनेपाल सरकारले समुदायमा आधारीत मानसीक रोग सम्बन्धी कार्यक्रम सम्पूर्ण जिल्ला तथास्वास्थ्य केन्द«हरुमा विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ ।समुदाय स्तरबाट नै मानसिक रोग रोकथाम उपचार पुनस्थापना तथा मानसिक स्वास्थ्यकोप्रवद्धन गरियो भने नेपालमा मानसिक रोग सम्बन्धी समस्यालाई हटाउन सकिन्छ ।
 नेपाल सरकारले स्वास्थ क्षेत्रमा छुट्टाउनेकरिव एक प्रतिशत बजेट मात्र मानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरुमा छुट्टाएको पाईन्छमानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरुलाई प्रभावकारी बनाउन त्यसलाई अझ बढाउदै लैजानुपर्ने देखिन्छ । मानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रम गर्ने विभिन्न संघसंस्थाहरु अन्यकार्यक्रम को तुलनामा केही कम नै रहेका छन् । अन्तराष्ट्रिय स्थरका संघसंस्था तथादात्रि निकायहरुलाई मानसिक रोग सम्बन्धी कार्यक्रमहरु ल्याउनको लागि प्रस्तावनाप्रोसाहन तथा वतावरण निर्माण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।  
यसरी मानसिक स्वास्थ र यूवालाई हेर्दा विभिन्नकिसिमका मानसिक समस्याहरुले गर्दा  यूवावर्गहरु कुनै न कुनै किसिमको लाल्छना तथा भेदभाव भोगी रहेका छन.् । यूवावर्गहरुलाईउत्पादनशिल तथा विकाश प्रति जागरुप बनाउनमा उकथअजयकयअष्ब िपरामर्श तथा सहयोगकोखाचो पर्दछ । युवाहरुले भोगेका विभिन्न समस्याहरुको कारणबाट कुनै न कुनै किसिमकोमानसिक अस्वस्थताको जन्म भएको छ । यसलाई रोक्नको लागि हामी सबै  जनाले आफ्नो ठाउ“बाट प्रभावकारी भूमीका निर्वाह गरियो भने युवा वर्गमा देखिने मानसिकअस्वस्थताका समस्याहरुलाई हटाउन सकिन्छ । देशको उन्नति प्रगति तथा युवा वर्गहरुकोपरिवर्तन शिल ज्ञानशिप र क्षमतालाई प्रयोगमा ल्याएर राष्ट्र निर्माणमा टेवा पु¥याउन सकिन्छ ।
सामाजिक आर्थिक राजनैतीक तथा सांस्कृतिपरिवर्तनकोलागी युवाको भूमिका ठूलो रहेको हुन्छ । समाजलाई परिवर्तन गरीविकासकोबाटो तिर उन्मुख गराउने मुख्य जिम्मेवारी यूवाहरुको नै हो । यूवाहरुमा भएकोशक्ति क्षमता क्रमठता ज्ञान सिपलाई उचित रुपमा परिचालन गरी अगाडी बढ्ने वातावरणसिर्जना गरियो भने देशको विकास हुनुमा ठूलो मद्दत पु¥दछ । नेपालको अन्तरिम संविधानको भावनार मर्म अनुसार देशको विकास गर्नको लागी युवाहरु परिचालन गर्ने ,युवाहरुका आवश्यकता पुरा गरी उचितकिसिमको शिक्ष्ाँ, रोजगार तथा व्यक्तिगत विकासको वातावरणसिर्जना गर्नको लागि यूवा निति वनाईएको छ । यस नितिलाई आधार बनाई युवाहरुलाई सहीतरिकाले परिचालन गरियो भने हाम्रो देश नेपालले पनि छिट्टै प्रगति र उन्नतिकोबाटोमा अगाडी बढ्न सक्दछ । नेपाल सरकारले विशेष गरी स्वदेशमा नै युवा शक्तिहरुलाईपरिचालन गर्ने तथा युवा वर्गहरुको ज्ञान , सिप, क्षमतालाई अन्तराष्ट्रियकरण हुनबाटजोगाउने हो भने नेपाल पनि एउटा समृद्ध राष्ट्र बन्नेछ ।

(मिती २०७१/४ ।२७  गते को आदर्श समाज राष्ट्रिय दैनिक पत्रीकामा प्रकाशित लेख)
सगुन पौडेल
Student of Public Health
Health Assistant
Naulo Ghumti Nepal

Popular posts from this blog

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा 

सधैजस्तो चुनावी समयमा मात्र भाइरल हुने जनस्वास्थ्य संघको चर्चा यतिवेला पनि उत्कर्समा पुगेको छ, त्यसको राज हो यही असोज १३ गते केन्द्रिय कार्य समितिको चुनाव हुँदैछ । जनस्वास्थ्य पेशाकर्मिहरुको हकहित विकास र क्षमता अभिवृद्दि गर्दै नेपालको जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राविधिक नेतृत्व विकास गर्ने उदेश्यले खोलिएको नेपाल जनस्वास्थ्य संघ विधानत २८ वर्ष पुरा पुगेको छ । २७ औ वसन्त पार गरिसकेको यो संस्थाले पेशागत विकासमा गरेका कामहरुको सुची वनाउने हो भने २७ वटा पुर्‍याउन निकै मुस्किल पर्छ । अन्तरास्ट्रीय स्तरसम्म आफ्नो प्रभाव पुर्‍याईसक्नुपर्ने अवधीमा नेपाल भित्रै खोलिएका अन्य कान्छा पेशागत संघ संस्थाहरुसंग समेत तुलना गर्न सकिने अवस्थामा जनस्वास्थ्य संघ पुगेको छैन । जनस्वास्थ्य संघ किन पछाडी छ, किन सोचे अनुरुप अगाडी वढ्न सकेन भन्ने विषयमा वहस र समिक्षा भविश्यले गर्नेछ। देशको वदलिदो परिस्थिती अनुसार अव विकासका हरेक क्षेत्रहरु अगाडी वढी रहेको अवस्थामा हाल निर्वाचित हुने नेपाल जनस्वास्थ्य संघको नयाँ कार्यसमितिले जनस्वास्थ्य पे…

वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?

 वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?
नेपाल सरकारले विगत २४ वर्ष देखि निरन्तर रुपमा ६ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई निशुल्क रुपमा भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउदै आइरहेको छ ।   सन् १९९३ वाट देशै भरि सुरु गरिएको यो कार्यक्रममा स्थानीय समुदायमा रहेका महिला स्वास्थ्य स्वयम् सेविकाहरुले आफ्ना टोल, वडा वरपर रहेका वालवालिकाहरुलाई भिटामिन ए क्यासुल खुवाउदै आईरहेका छन्  । त्यस्तै गरि १२ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई सन् २००४ देखि देशभर नै भिटामिन ए क्याप्सुल संगसंगै जुकाको औषधि वितरण गर्ने कार्यक्रम संचालन हुदै आएको छ l रास्ट्रिय भिटामिन ए तथा जुकाको औषधि वितरण कार्यक्रम नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयको एउटा विश्वव्यापी रुप मै सफल कार्यक्रमको रुपमा स्थापित भईसकेको कार्यक्रम हो ।


वाल मिर्त्युदर घटाई वाल स्वास्थ्यमा उलेखनीय सुधार ल्याउने प्रमुख उदेश्यले सुरु गरिएको यो अभियान वर्षमा दुई पटक चल्ने गर्दछ  । विशेष परिस्थिति वाहेक हरेक वर्षको वैशाख ६ र ७ तथा कार्तिक २ र ३ गते नियमित कार्यक्रमको रुपमा चल्ने यो अभियान यस वर्ष भने कार्तिक १४ र १५ गते* देशभरका सबै महा/उप/नगरपालिका र गाँउपालिका…

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव स्थानिय तह वलियो नभएसम्म समग्र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकास र जनताले पाउने सेवाको प्रभावकारिता सुनिश्चित हुँदैन। स्थानिय तह भित्रै गएर कसरी वलियो वनाउन सकिन्छ भनेर वहस गर्नुपर्ने वेला भएको छ । मेरा सुझावहरु निम्न रहेका छन;  संवैधानिक व्यवस्था र कार्य विभाजन अनुरुप स्वास्थ्यको मोडेल तीन तह कार्यान्वयन गरिनुपर्ने । मन्त्री परिषदको मिति २०७४ वैशाख २१ गतेको निर्णय अनुरुप नेपाल स्वास्थ्य पूर्वाधार विकास मापदण्ड २०७४ लाई केहि परिमार्जन सहित अगाडि वढियो बह्ने स्वास्थ्य व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई थप सवल, प्रभावकारी र जनमुखी वनाउन सकिन्छ । हामी आजसम्म जिल्ला स्वास्थ्यको कन्सेप्ट वाहेक अन्य प्रणालीको कल्पना गर्न सकिरहेका छैनौ सर्वप्रथम यो ह्याङवाट टाढा रहेर सोचौ, जिल्ला भन्दा तल्लो तहमा झरेर संरचना वनाउने र हालसम्म गरिएको जिल्ला स्वास्थ्य प्राक्टिसलाई पालिका स्वास्थ्यमा समयको माग अनुसार रुपान्तरण गरेर नयाँ प्राक्टिस गरौ। हरेक गाँउपालिकाहरुमा गाँउपालिका स्वास्थ्य प्रणाली (Rural Municipality Health System), हरेक महा/उप/नगर/पालिका स्वास्थ्य प्रणालीहरु (Municipality Health …