Skip to main content

‘‘एचआइभीको नयाँ संक्रमण, भेदभाव र एड्सबाट हुने मृत्युलाई शून्यमा पुर्‍याऔ ”(सन्दर्भ विश्व एड्स दिवस)

एचआइभी एड्सको रोकथाम र उपचार विच हुने अन्तराललाई हटाऔ
हरेक वर्ष डिसेम्वर १ तारिखका दिन विश्वभर विभिन्न कार्यक्रमहरु गरी विश्व एड्स दिवस मनाइन्छ।  सन १९८८ देखि मनाउन लागिएको यो दिवस नेपालमा पनि विविध कार्यक्रमहरु गरी २७ औ दिवसको रुपमा आज मनाइदै छ । एच आई भि एड्स सम्वन्धी जनचेतना फैलाउने, यसको रोकथाम तथा उपचारको वारेमा विश्वभर जानकारी दिनु, एच आई भि एड्स विरुद गरिएका कार्यक्रम तथा गतिविधीहरुको वारेमा सवै ठाउँमा जानकारी पुर्याउनु नै यस दिवसको मुख्य उदेश्य हो। विश्वभर  ‘‘एचआइभीको नयाँ संक्रमण, भेदभाव र एड्सबाट हुने मृत्युलाई शून्यमा पुर्‍याऔ ”  भन्ने मुल नाराका साथ विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाईंदैछ। एच आई भि रोकथाम, स्याहार हेरचाह उपचार तथा सहयोग गर्न तथा सर्वव्यापी रुपमा सेवाको पहुँच बढाएर शहश्रव्दी विकास लक्ष्य हाँसिल गर्न को लागि सन २०११ देखी २०१५ सम्म यो नारा तय गरिएको छ ।  जनस्तरमा जनचेतना फैलाएर एच आई भि को जोखिम घटाउन यस दिवसले महत्वपुर्ण भूमिका खेल्दछ ।
१९ औ शताब्दी तिरवाट पत्ता लागेको एच आई भि भाइरस बिश्वभर नै महामारीको रुपमा फैलिएको छ । मानव शरिरको प्रतिरक्षा प्रणालीमा आक्रमण गर्ने यो भाइरसलाई उपचारको माध्यमवाट पूर्ण रुपमा निको पार्न सक्ने औषधी तथा सर्नवाट रोकथाम गर्न सक्ने भ्याक्सिन अझै पनि पत्ता लगाउन सकिएको छैन । असुरक्षित यौन सम्पर्क, रगत तथा रगत जन्य पदार्थको असुरक्षित प्रयोग तथा सन्क्रमित आमावाट वच्चामा सर्न सक्ने यो भाईरसवाट सुरक्षित हुनको लागी रोकथाम नै मुख्य उपाय हो । मानव शरिरमा प्रवेश गरेपछी यो भाइरसले प्रतिरक्षा प्रणालीमा ठुलो असर गर्दछ । शरिरको अरु रोगसँग लड्न सक्ने क्षमतालाई कमजोर पार्दै जान्छ जसका कारण अन्य रोग लाग्ने जिवाणु, किटाणुहरुले शरिरमा सहजै आक्रमण गर्न सक्दछन । शरिर कमजोर भई अरु रोगहरुले पनि संक्रमण गरेको अवस्थालाई नै एड्स भन्ने गरिन्छ । एडस आँफैमा रोग भने होइन । एच आई भि भाइरसलाई पुर्ण रुपमा निस्तेज पारेर भाइरस मुक्त शरिर वनाउने औषधिहरु पत्ता  लागीनसके पनि शरिरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई पूर्ण रुपमा वलियो वनाई शरिरका सिपाई कोशहरु सि डि फोर सेल को संख्या वढाउन सहयोग गर्ने तथा हुनसक्ने अवसरवादी संकमणहरु रोक्नको लागी औषधिहरु पाइन्छन। एन्टिरेट्रो भाइरल थेरापी भनेर पाइने यि औषधीहरु नेपाल सरकारले विभिन्न ए आर टि साइटहरु वाट निशुल््क रुपमा वितरण गर्दै आएको छ । नियमित रुपमा ए आर टिको प्रयोगले शरिरलाई आवश्यक प्रतिरक्षा गर्ने शक्ती दिन्छ जसको मध्यमवाट एच आई भि भाइरस सहित पनि लामो जिवन जिउन सकिन्छ । उचित स्याहार सुसार,सुन्तलित भोजनको सेवन अपरिहार्य छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्यांक अनुसार सन २०१३ मा विश्वभर करिव १.५ मिलियन मानिसहरु एच आई भिसँग सम्वन्धित कारणवाट ज्यान गुमाएका छन, त्यस्तै ३ंं.५ मिलियन मानिसहरु एच आई भि संक्रमित भएर वाँचिरहेका छन । त्यसै गरी २०१३ मा नै २.१ मिलियन मानिसहरुमा एच आई भिको नयाँ संक्रमण भेटिएको छ। नेपालमा एच आइ भिको संक्रमण सन १९८८ मा पहिलो पटक देखा परेको थियो ।रास्ट्रीय एड्स तथा यौन रोग नियन्त्रण केन्द्रको २०१३ को अनुमान अनुसार करिव ४०,७२३ जना ब्यक्तिहरु एच आई भिवाट संक्रमित छन । यो संख्या विगतका वर्षहरुमा भन्दा कम हुँदै गएको छ । सोही तथ्यांक अनुसार सन २०१३ मा एच आई भिको व्यापकता अर्थात पृभ्यालेन्स रेट ०.२३ प्रतिशत रहेको छ ।२०७१ असार सम्ममा नेपालमा २५,२२२ जना एच आई भि संक्रमित ब्यक्तिहरु भेटिइसकेका छन । खास गरी नेपालमा केहि जोखिमयुक्त समुहमा मात्र एच आई भिको संक्रमण धेरै भएको पाइन्छ । नशावाट लागु पदार्थ लिने ब्यक्ति , महिला यौनकर्मी तथा तिनिहरुका ग्राहक ,पुरुष समलिङीहरु, विदेशमा काम गर्न जाने कामदार तथा तिनिहरुका परिवारका सदस्यहरुमा एच आई भि को जोखिम तथा संक्रमण वढी देखिन्छ। नेपालमा एच आई भि नियन्त्रण गर्नको लागि सुरु वाट नै निकै प्रयासहरु निरन्तर रुपमा भईरहेका छन । एच आई भि नियन्त्रण गर्नको लागि नेपाल सरकार तथा अन्य दात्रीनिकायहरुको सहयोगमा विभिन्न संघ सस्थाहरु लागीपरिरहेका छन। हाल सम्मको स्थिती हेर्दा नेपालले एच आई भि रोकथाम तथा नयाँ संक्रमणदर घटाउनमा उल्लेखेनिय प्रगती  हाँसिल गरेको छ। हाल नेपालमा रास्टिय एच आई भि रणनिती २०११ अनुसार रोकथाम, उपचार, स्याहार तथा सहयोगका कार्यक्रमहरु नेपाल सरकार तथा विभिन्न संघ सस्थाहरुले गरीराखेका छन।  हाल नेपालको लक्ष्य सन २०१६ सम्ममा एच आई भिको नयाँ संक्रमणदर लाई २०१० को तुलनामा ५० प्रतिशत घटाउने , एच आई भिसँग सम्वन्धित मित्र्युलाई २५ प्रतिशत घटाउने तथा आमावाट वच्चामा हुने संक्रमणलाई ९० प्रतिशत घटाउने रहेको छ। नेपालको स्थिति हेर्दा एच आई भि रोकथामका कार्यक्रमहरुले उल्लेखनिय प्रगती गरेर नयाँ संक्रमणदर घटेको देखिन्छ । यद्पी संक्रमितहरुको जिवनस्तर तथा सामजिक  आर्थीक  स्थितिलाई भने ध्यान दिनु पर्ने देखिन्छ। समाजमा प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रुपमा कुनै न कुनै किसिमको लाल््छ्ना तथा भेदभाव रहिरहेको छ। समाजमा लुकेर रहेको लाल्छना तथा भेदभावहरु लाई हटाउन सकेमा धेरै कुरालाई सहयोग पुग्दछ। समाजले संक्रमित व्यक्तिलाई हेर्ने नजरमा परिवर्तन ल््याउन जरुरी छ। शारिरिक रुपमा मात्र नभई मानसिक रुपमा पनि पर्न जाने असर न्युनिकरण गरी एच आई भि सँग संम्वन्धित मित्र्युलाई घटाउनको लागी हामी सवैको प्रयासको खाँचो छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार रोकथाम र उपचार विच हुने अन्तराल लाई हटाउन सकियो भने सन २०३० सम्ममा एच आई भिको महामारी विश्व व्यापिरुपमा नै हटाउन सकिन्छ। उचित किसिमको उपचार तथा ए आर टिको सरल रुपमा उपलब्धता भएमा मात्र एच आई भिको कारणले गर्दा हुने मित्र्युलाई कम गर्न सकिने देखिन्छ।
यसरि हेर्दा नेपालमा एच आई भि रोकथाम तथा उपचारका कार्यक्रमहरु लाई सफल र प्रभावकारी वनाउनको निम्ति नेपाल सरकार, विभिन्न संघ संस्थाहरु मात्र नभई सम्पूर्ण समुदाय ,व्यक्तिहरुको एकमुस्ट प्रयास भएमा मात्र सफल हुने देखिन्छ । हातमा हात मिलाई एच आई भि रोकथाम गर्नमा सवै एकजुट हौ । एच आइ भीको नयाँ संक्रमण, भेदभाव र एड्सबाट हुने मृत्युलाई शून्यमा पुर्याई एच आई भि मुक्त देश नेपाल वनाउनमा हामी सवै एकजुट होऔ।
(मिती २०७१।८।१५  गते को आदर्श समाज राष्ट्रिय दैनिक पत्रीकामा प्रकाशित लेख)
Nov 30th, 2014
सगुन पौडेल
हेल्थ असिस्टेण्ट (NAULO GHUMTI NEPAL)
स्टुडेण्ट अफ पब्लिक हेल्थ (LA GRANDEE International College, Pokhara)
पोखरा
९८५६०३६९३२
mail4sagun@gmail.com

Popular posts from this blog

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा 

सधैजस्तो चुनावी समयमा मात्र भाइरल हुने जनस्वास्थ्य संघको चर्चा यतिवेला पनि उत्कर्समा पुगेको छ, त्यसको राज हो यही असोज १३ गते केन्द्रिय कार्य समितिको चुनाव हुँदैछ । जनस्वास्थ्य पेशाकर्मिहरुको हकहित विकास र क्षमता अभिवृद्दि गर्दै नेपालको जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राविधिक नेतृत्व विकास गर्ने उदेश्यले खोलिएको नेपाल जनस्वास्थ्य संघ विधानत २८ वर्ष पुरा पुगेको छ । २७ औ वसन्त पार गरिसकेको यो संस्थाले पेशागत विकासमा गरेका कामहरुको सुची वनाउने हो भने २७ वटा पुर्‍याउन निकै मुस्किल पर्छ । अन्तरास्ट्रीय स्तरसम्म आफ्नो प्रभाव पुर्‍याईसक्नुपर्ने अवधीमा नेपाल भित्रै खोलिएका अन्य कान्छा पेशागत संघ संस्थाहरुसंग समेत तुलना गर्न सकिने अवस्थामा जनस्वास्थ्य संघ पुगेको छैन । जनस्वास्थ्य संघ किन पछाडी छ, किन सोचे अनुरुप अगाडी वढ्न सकेन भन्ने विषयमा वहस र समिक्षा भविश्यले गर्नेछ। देशको वदलिदो परिस्थिती अनुसार अव विकासका हरेक क्षेत्रहरु अगाडी वढी रहेको अवस्थामा हाल निर्वाचित हुने नेपाल जनस्वास्थ्य संघको नयाँ कार्यसमितिले जनस्वास्थ्य पे…

वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?

 वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?
नेपाल सरकारले विगत २४ वर्ष देखि निरन्तर रुपमा ६ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई निशुल्क रुपमा भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउदै आइरहेको छ ।   सन् १९९३ वाट देशै भरि सुरु गरिएको यो कार्यक्रममा स्थानीय समुदायमा रहेका महिला स्वास्थ्य स्वयम् सेविकाहरुले आफ्ना टोल, वडा वरपर रहेका वालवालिकाहरुलाई भिटामिन ए क्यासुल खुवाउदै आईरहेका छन्  । त्यस्तै गरि १२ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई सन् २००४ देखि देशभर नै भिटामिन ए क्याप्सुल संगसंगै जुकाको औषधि वितरण गर्ने कार्यक्रम संचालन हुदै आएको छ l रास्ट्रिय भिटामिन ए तथा जुकाको औषधि वितरण कार्यक्रम नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयको एउटा विश्वव्यापी रुप मै सफल कार्यक्रमको रुपमा स्थापित भईसकेको कार्यक्रम हो ।


वाल मिर्त्युदर घटाई वाल स्वास्थ्यमा उलेखनीय सुधार ल्याउने प्रमुख उदेश्यले सुरु गरिएको यो अभियान वर्षमा दुई पटक चल्ने गर्दछ  । विशेष परिस्थिति वाहेक हरेक वर्षको वैशाख ६ र ७ तथा कार्तिक २ र ३ गते नियमित कार्यक्रमको रुपमा चल्ने यो अभियान यस वर्ष भने कार्तिक १४ र १५ गते* देशभरका सबै महा/उप/नगरपालिका र गाँउपालिका…

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव स्थानिय तह वलियो नभएसम्म समग्र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकास र जनताले पाउने सेवाको प्रभावकारिता सुनिश्चित हुँदैन। स्थानिय तह भित्रै गएर कसरी वलियो वनाउन सकिन्छ भनेर वहस गर्नुपर्ने वेला भएको छ । मेरा सुझावहरु निम्न रहेका छन;  संवैधानिक व्यवस्था र कार्य विभाजन अनुरुप स्वास्थ्यको मोडेल तीन तह कार्यान्वयन गरिनुपर्ने । मन्त्री परिषदको मिति २०७४ वैशाख २१ गतेको निर्णय अनुरुप नेपाल स्वास्थ्य पूर्वाधार विकास मापदण्ड २०७४ लाई केहि परिमार्जन सहित अगाडि वढियो बह्ने स्वास्थ्य व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई थप सवल, प्रभावकारी र जनमुखी वनाउन सकिन्छ । हामी आजसम्म जिल्ला स्वास्थ्यको कन्सेप्ट वाहेक अन्य प्रणालीको कल्पना गर्न सकिरहेका छैनौ सर्वप्रथम यो ह्याङवाट टाढा रहेर सोचौ, जिल्ला भन्दा तल्लो तहमा झरेर संरचना वनाउने र हालसम्म गरिएको जिल्ला स्वास्थ्य प्राक्टिसलाई पालिका स्वास्थ्यमा समयको माग अनुसार रुपान्तरण गरेर नयाँ प्राक्टिस गरौ। हरेक गाँउपालिकाहरुमा गाँउपालिका स्वास्थ्य प्रणाली (Rural Municipality Health System), हरेक महा/उप/नगर/पालिका स्वास्थ्य प्रणालीहरु (Municipality Health …