Skip to main content

स्वाईन फ्लू महामारीको वढ्दो त्राश

विश्वभर हाल कुनै न कुनै रोग तथा भाइरसहरुले महामारिको रुपमा फैलिएर जनजिवन प्रभावित पारीराखेका छन । कहिले वड फ्लू कहिले इवोला, हाल महामारीको रुपमा फैलिदै चर्चामा रहेको छ स्वाइन फ्लू  छिमेकी मुलुक भारतमा महामारीको रुपमा फैलिएर ८०० जना भन्दा वढिको ज्यान लिइसकेको स्वाईन फ्लूको त्रास नेपालमा पनि देखिसकेको छ। भारतका विभिन्न क्षेत्रहरुमा फैलिएको यो संक्रमणले हजारौको संख्यामा जनजिवन प्रभावित पारिसकेको छ। खुला सीमा, दिनहुँ हजारौं नेपाली तथा भारतीय नागारिकहरुको ओहोरदोहोर जस्ता कारणले नेपालमा स्वाइन फ्लु छिटै महामारीको रुपमा फैलिन सक्ने देखिन्छ। छिमिकी मुलुकमा वढ्दै गएको प्रभाव हेर्दा नेपाल उच्च जोखिममा रहेको देखिन्छ। नेपालमा सन २००९ मा पहिलो पटक देखा परेको यो संक्रमणले गत वर्ष नेपाल सरकारका उच्च ब्यक्ति सहित १८ जनाको ज्यान लिईसकेको छ। हाल सम्म नेपालमा लिइएको रक्त नमुना परिक्षण  अनु सर ५ जना मा स्वाइन फ्लू भएको पुष्टि भएको छ जसमा २ जना काठमाडौं, २ जना पोखरा र १ जना चितवनका बासिन्दा रहेका छन। नेपालमा फैलिन सक्ने अवस्थालाई मध्य नजर गर्दै स्वास्थ तथा जनसंख्या मन्त्रालयले नेपाल भरी अस्पतालहरुमा स्वाईन फ्लूको उपचार गर्नको लागी आवश्यक तयारी सहित छुट्टै कक्ष वनाउनको लागी निर्देशन पनि दिईसकेको छ। त्यस्तै महमारी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले पनि यो रोग फैलिनवाट जोगिन तथा वच्न वचाउनको लागी सवैलाई सचेतना सुचना दिईसकेको छ। यसै क्रममा नेपालमा स्वाईन फ्लू भित्रीन नदिन को लागी महामरी तथा रोग नियन्त्रण केन्द्रले विभिन्न नाकाहरु झापाको काकडभिट्टा,पर्साको वीरगन्ज, रुपन्देहीको भैरहवा, बाँकेको नेपालगन्ज र कन्चनपुरको गड्डाचौकी नाकामा रोग परीक्षणको व्यवस्था मिलाउने तयारी गर्दै छ । इन्फ्लुन्जा भाइरस टाईप ए ले गर्दा हुने स्वास प्रश्वास प्रणालीको संक्रमण गर्ने रोग हो स्वाईन फ्लू। एच १ एन १ नामले चिनिने यो भाईरल संक्रमण पहिलो पटक सुँगुरमा देखा परेको हुनाले स्वाईन फ्लू भनेर पनि चिनिन्छ । सुरुमा सुँगुरको सम्पर्कमा नियमित रहिरहने व्यक्तिहरुमा सुँगुरबाट यो भाईरस सर्ने गर्दछ। त्यसपछी स्वाइन फ्लू प्रभावित व्यक्तिहरुको सम्पर्कमा आउँदा हावाबाट सर्ने गर्दछ। स्वाइनफ्लुको भाईरस सामान्य रुघाखोकी जस्तै फैलिन्छ । रोगीले कुरा गर्दा, खोक्दा वा हाँच्छिउ गर्दा विषाणु युक्त स–साना पानीको नदेखिने कण वातावरणमा फैलिन्छ । दैनिक जिवनमा सामन्य रुपमा साझा प्रयोग भईरहने  ढोकाको हेन्डिल, टी।भीको रिमोट, हात राखेर हिँडने रेलिङ, बसको गेटमा भएको हेन्डिल, कम्प्युटरको किबोर्ड, आदि जस्ता स्रोतहरु वाट पनि सहजै यो भाइरस एक व्यक्तिवाट अरु व्यक्तिमा सर्न सक्दछ । यो भाइरस ७० डिग्री« सेन्टीग्रेडको तापक्रममा मर्दछ, बाहिरी बातावरणमा २ घण्टा वा सो भन्दा वढी पनि वाँच्न सक्दछ। स्वाइन फ्लूमा रुघाखोकी जस्तै नाकबाट पानी बग्ने, हाच्छिउँ आउने, खोकी लाग्ने, लगातार उच्च डिग्रीको ज्वरो आउनु ३८ÞÞÞ.३ डिग्री भन्दा वढी, घाँटी खसखसाउनु, घाँटी दुख्ने, टाउको दुख्ने, जीउ दुख्ने, थकाइ लाग्ने, सास लिन कठिनाइ हुने, वान्ता, झाडापखाला समेत हुन सक्छ। यो रोगको लक्षणहरु अरु सामान्य रुघा खोकीका जस्तै देखिन्छ्न ।
 लक्षणहरुको भरमा मात्र पत्ता लगाउन नसकिने यो रोग रगत परिक्षण गरे पछी मात्र थाहा हुने गर्दछ। स्वास प्रस्वास प्रणालीमा ठुलो असार पुर्याउने यो रोग वढ्दै गए पछी निमोनिया भई मानिसको मृत्यु हुने गर्दछ। प्रयोगशाा रक्त परिक्षण गर्दा स्वाइन फ्लूुको पुष्टि भए उपचारमा एन्टिभाइरल सहित अन्य औषधि दिइन्छ । बिरामीलाई प्रसस्त आराम गराई अरु ब्यक्तिको सम्पर्कवाट टाढा राखेर उपचार गरिन्छ। संक्रमणको शुरुवात दिनहरुमा नै यस रोगको पहिचान हुन सकेमा यस रोगको उपचार केही हद सम्म सम्भव छ अन्यथा यस रोग पत्ता लगाउन ढिला भएमा निमोनिया लगायत अरु कम्प्लिकेशन भएर ज्यान जाने निस्चित छ। यो भाइरल संक्रमण बूढापाका, पाँच वर्षमुनिका बालबालिका, गर्भवती महिला,मुट, फोक्सो र मृगौलामा समस्या भएकाहरू, दमको रोग भएका, शरिरको प्रतिरक्षा शक्ती कम भएका व्यक्तिमा अन्य व्यक्तिको तुलनामा बढी घातक हुने गर्छ । रोग लागेर उपचार गर्नु भन्दा रोग लाग्न नदिनु नै उत्तम उपाय हो । यो भाइरस जस्ता कडा प्रकृतीका संक्रमणवाट त झनै टाढा रहनु अति आवश्यक छ । यसवाट वच्नको लागी विभिन्न किसिममा उपायहरु अवलम्वन गर्न सकिन्छ। संक्रमितहरुको सम्पर्कबाट वच्ने, व्यक्तिगत सरसफाईमा विशेष ध्यान दिने,खोक्दा तथा हाँच्छिउ गर्दा नाक, मुख छोप्ने, सार्वजनिक स्थानहरुमा जाँदा रोग प्रतिरोधक स्तरिय मास्क प्रयोग गर्ने, साबुन पानीले हातमुख राम्रो संग धुने, सकेसम्म अरु ब्यक्तिहरुसँग सिदा सम्पर्क नगर्ने हात न मिलाउने,  घर  कार्यालयहरुमा साधरण रुपमा साझा प्रयोग हुने सामानहरुको सरसफाई मा ध्यान दिने लगातार लामो समय सम्म उच्च ज्वरो आएमा नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा गएर आवश्यक परमर्श लिने आदी जस्ता उपायहरु अव्लम्वन गरेमा यस रोगवाट आँफु वच्न तथा अरुलाई वचाउन सहजै सकिन्छ। वेलामा नै आँफु सचेत भई अरुलाई पनि सचेत गराई यो रोग महामारीको रुपमा फैलिनवाट रोकेर छिमेकी मुलुकको जस्तो जनधनको क्षति हुनवाट जोगाउन तर्फ सवैको ध्यान जानुपर्ने देखिन्छ। हाम्रो सुन्दर नगरि पोखरामा संकास्पद ब्यक्तिहरुवाट लिइएको रक्त नमुनामा परिक्षण गर्दा २ जनामा स्वाइन फ्लू देखिइसकेको हुँदा हामी सवै सचेत भएर व्यक्तिगत सुरक्षाका साधनहरु राम्रोसँग प्रयोग गरी आँफु पनि वच्ने तथा अरुलाई पनि वचांउन तर्फ लाग्नुपर्ने देखिन्छ। सवैले आफ्नो आफ्नो ठाँउ वाट अग्रसर भई स्वाइन फ्लुको महामारी रोकथाम गर्न प्रति सवैले चासो दिएमा यसवाट हुन सक्ने संभावित क्षतिलाई रोक्न सकिनेछ । यसको वारेमा जनचेतनाको लागी आँफुले जानेका कुराहरु अरुलाई पनि सिकाउने तथा रोकथामका उपायहरु सिकाउन जरुरी छ।  
(मिती २०७१/११/१२ गते को आदर्श समाज राष्ट्रिय दैनिक पत्रीकामा प्रकाशित लेख)
Feb 23rd 2015
SAgun PAudel
mail4sagun@gmail.com

Popular posts from this blog

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा 

सधैजस्तो चुनावी समयमा मात्र भाइरल हुने जनस्वास्थ्य संघको चर्चा यतिवेला पनि उत्कर्समा पुगेको छ, त्यसको राज हो यही असोज १३ गते केन्द्रिय कार्य समितिको चुनाव हुँदैछ । जनस्वास्थ्य पेशाकर्मिहरुको हकहित विकास र क्षमता अभिवृद्दि गर्दै नेपालको जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राविधिक नेतृत्व विकास गर्ने उदेश्यले खोलिएको नेपाल जनस्वास्थ्य संघ विधानत २८ वर्ष पुरा पुगेको छ । २७ औ वसन्त पार गरिसकेको यो संस्थाले पेशागत विकासमा गरेका कामहरुको सुची वनाउने हो भने २७ वटा पुर्‍याउन निकै मुस्किल पर्छ । अन्तरास्ट्रीय स्तरसम्म आफ्नो प्रभाव पुर्‍याईसक्नुपर्ने अवधीमा नेपाल भित्रै खोलिएका अन्य कान्छा पेशागत संघ संस्थाहरुसंग समेत तुलना गर्न सकिने अवस्थामा जनस्वास्थ्य संघ पुगेको छैन । जनस्वास्थ्य संघ किन पछाडी छ, किन सोचे अनुरुप अगाडी वढ्न सकेन भन्ने विषयमा वहस र समिक्षा भविश्यले गर्नेछ। देशको वदलिदो परिस्थिती अनुसार अव विकासका हरेक क्षेत्रहरु अगाडी वढी रहेको अवस्थामा हाल निर्वाचित हुने नेपाल जनस्वास्थ्य संघको नयाँ कार्यसमितिले जनस्वास्थ्य पे…

वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?

 वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?
नेपाल सरकारले विगत २४ वर्ष देखि निरन्तर रुपमा ६ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई निशुल्क रुपमा भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउदै आइरहेको छ ।   सन् १९९३ वाट देशै भरि सुरु गरिएको यो कार्यक्रममा स्थानीय समुदायमा रहेका महिला स्वास्थ्य स्वयम् सेविकाहरुले आफ्ना टोल, वडा वरपर रहेका वालवालिकाहरुलाई भिटामिन ए क्यासुल खुवाउदै आईरहेका छन्  । त्यस्तै गरि १२ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई सन् २००४ देखि देशभर नै भिटामिन ए क्याप्सुल संगसंगै जुकाको औषधि वितरण गर्ने कार्यक्रम संचालन हुदै आएको छ l रास्ट्रिय भिटामिन ए तथा जुकाको औषधि वितरण कार्यक्रम नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयको एउटा विश्वव्यापी रुप मै सफल कार्यक्रमको रुपमा स्थापित भईसकेको कार्यक्रम हो ।


वाल मिर्त्युदर घटाई वाल स्वास्थ्यमा उलेखनीय सुधार ल्याउने प्रमुख उदेश्यले सुरु गरिएको यो अभियान वर्षमा दुई पटक चल्ने गर्दछ  । विशेष परिस्थिति वाहेक हरेक वर्षको वैशाख ६ र ७ तथा कार्तिक २ र ३ गते नियमित कार्यक्रमको रुपमा चल्ने यो अभियान यस वर्ष भने कार्तिक १४ र १५ गते* देशभरका सबै महा/उप/नगरपालिका र गाँउपालिका…

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव स्थानिय तह वलियो नभएसम्म समग्र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकास र जनताले पाउने सेवाको प्रभावकारिता सुनिश्चित हुँदैन। स्थानिय तह भित्रै गएर कसरी वलियो वनाउन सकिन्छ भनेर वहस गर्नुपर्ने वेला भएको छ । मेरा सुझावहरु निम्न रहेका छन;  संवैधानिक व्यवस्था र कार्य विभाजन अनुरुप स्वास्थ्यको मोडेल तीन तह कार्यान्वयन गरिनुपर्ने । मन्त्री परिषदको मिति २०७४ वैशाख २१ गतेको निर्णय अनुरुप नेपाल स्वास्थ्य पूर्वाधार विकास मापदण्ड २०७४ लाई केहि परिमार्जन सहित अगाडि वढियो बह्ने स्वास्थ्य व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई थप सवल, प्रभावकारी र जनमुखी वनाउन सकिन्छ । हामी आजसम्म जिल्ला स्वास्थ्यको कन्सेप्ट वाहेक अन्य प्रणालीको कल्पना गर्न सकिरहेका छैनौ सर्वप्रथम यो ह्याङवाट टाढा रहेर सोचौ, जिल्ला भन्दा तल्लो तहमा झरेर संरचना वनाउने र हालसम्म गरिएको जिल्ला स्वास्थ्य प्राक्टिसलाई पालिका स्वास्थ्यमा समयको माग अनुसार रुपान्तरण गरेर नयाँ प्राक्टिस गरौ। हरेक गाँउपालिकाहरुमा गाँउपालिका स्वास्थ्य प्रणाली (Rural Municipality Health System), हरेक महा/उप/नगर/पालिका स्वास्थ्य प्रणालीहरु (Municipality Health …