Skip to main content

तिजको वर्त वस्दा ध्यान दिनु पर्ने कुराहरु

तिजको वर्त वस्दा ध्यान दिनु पर्ने कुराहरु

हिन्दू धर्म सस्कृती परम्परा अनुसार वर्त वसनुलाई निकै महत्वपुर्ण रुपमा हेरिन्छ । वर्त व स्न्नु अर्थात केहि पनि खाई किन भोकै वस्ने प्रचलन नेपाली हिन्दू नारीहरुमा वढी पाईन्छ । वर्षै भरी पर्ने एकादशीहरु देखी लिएर अन्य वारमा आइतवारे, शनिवारे, सोमवारे समेत वर्त लिएर भोकै वस्ने अथवा फलफुल तथा अन्य शुद्द खानेकुराहरु मात्र खाएर वर्त वसने प्रचलन रही आ एको छ । 

हिन्दू नारीहरूले मनाउने एउटा महत्त्वपूर्ण चाड तिजको अवसरमा पनि परापुर्वकाल देखी नै वर्त बस्ने प्रचलन रही आएको छ । अरु दिनको वर्त भन्दा हरितालिका तिजको वर्तलाई छुट्टै किसिमले लिईन्छ । यो दिन पानी पनि नखाइकिन वर्त बस्ने गरेको पाईन्छ । 
परपुर्वकालमा पार्वतीले भगवान शिवको सु स्वास्थ्य तथा दिर्धायुको कामना गर्दै वर्त बसेको दिन अर्थात हरितालिका तिजको दिनमा हिन्दू नारीहरुले विशेष दिनको रुपमा मान्दै वर्त वस्न्ने प्रचल चलेको पाईन्छ ।
आफ्नो पर्व मनाउने, धर्म सस्कृतीलाई निरन्तरता दिने कुरालाई ध्यान दिदै वर्त बस्ने समयमा आफ्नो शरिरको स्वास्थ्य अवस्थालाई पनि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

भोकै वस्दा ध्यान दिनु पर्नेकेहि कुराहरु
निरन्तर लामो समयको लागि हामी भोकै बस्दै छौ भने हाम्रो आमाशयमा उत्पन्न हुने खाना पचाउन मद्दत गर्ने एसिड जम्मा हुन गई पेट पोल्ने समस्या हुन सक्दछ। त्यसकारणले हामी नेपाली हरुको आफ्नै रोग Gastritis छ भने वर्त नवस्नु नै उचित हुन्छ।हाम्रो शरिरमा चिनीको मात्रामा घटवड छ, मधुमेह छ भने भोकै वस्दा शरिरलाई आवस्यक चिनीको मात्र नपुग्न्नाले अरु किसिमका समस्याहरु देखा पर्न सक्दछन। 
हाम्रो शरिरवाट निरन्तर पानीको मात्रा वाहिरी रहने हुँदा पानी पनि नखाइ वर्त वस्ना शरिरमा पानीको मात्रा कम भई डिहाईड्रेशन हुन सक्दछ । तिजको वेलामा नाँच गान तर्फ ध्यान दिँदा शरिरवाट सदा भन्दा वढि पानीको मात्र वाहिरने हुँदा डिहाईड्रेशन हुने सम्भावना अझै वढी हुन सक्दछ। 
शरिरको रक्तचाप घट्न गई अचानक ढल्न सक्ने तथा अन्य समस्याहरु पनि आउन पनि सक्दछ । विभिन्न्न अनुसन्धान अनुसार हाम्रो शारिरमा हुने कोलेस्ट्रोल (HDL) को मात्रा वढन गई महिलाहरुमा मुटु रोगहरु लाग्न्न सक्ने जोखिम वढ्न सक्दछ । 
त्यसै गरी टाउको दुख्न्ने, रिगटा लाग्न्ने ज्यान कमजोर महशुस हुने दैनिक रुपमा खानाहरुवाट पाइने शरिरलाई चाहिने मिनरलहरु तथा अन्य कुराहरु शरिरले नपाउदा हात खुट्टाहरु दुख्न्ने तथा कमजोर हुन सक्ने आदी जस्ता समस्या हरु देखिन सक्द्छन । 
यि वाहेक अरु पनि सामान्य तत्काल देखिने असरहरु देखी लिएर दिर्घकालिन असरहरु पनि हुन सक्दछन त्यसै हुनाले वर्त वस्ने समयमा आफ्नो शारिरिक अवस्थालाई पनि ध्यान दिनु जरुरी छ। 
धर्म सस्कृती आफ्नो ठाँउमा छ तर पानी पनि नपिएर वर्त वस्नु हुँदैन । शरिरमा पानीको मात्रा लाई मिलाउन छिन छिन मा पानी पिउने , शारिरिक रुपमा धेरै सकृय नहुने, आराम गर्ने , सितलो वातावरणमा वस्ने, निरन्तर खाई रह नु पर्ने औषधिहरु छन भने समय मा नै खाने , शरिरको शक्ति वढी खर्च हुने कामहरु नगर्ने तथा वर्त सकिने वितिक्कै खाइने खाना म पनि विचार पुर्याउनु पर्ने हुन्छ । हाम्रो धर्म सस्कृतीलाई निरन्तरता दिदै आफ्नो सु स्वास्थ्यमा पनि विषेश ध्यान पुर्‍याउदै परिमार्जन सहित आधुनिक पाराले हाम्रो धर्म सस्कृतीलाई जोगाउन तर्फ लागी परौ ।
सगुन पाडेल
पोखरा

Mail4sagun@gmail.com

Popular posts from this blog

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा 

सधैजस्तो चुनावी समयमा मात्र भाइरल हुने जनस्वास्थ्य संघको चर्चा यतिवेला पनि उत्कर्समा पुगेको छ, त्यसको राज हो यही असोज १३ गते केन्द्रिय कार्य समितिको चुनाव हुँदैछ । जनस्वास्थ्य पेशाकर्मिहरुको हकहित विकास र क्षमता अभिवृद्दि गर्दै नेपालको जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राविधिक नेतृत्व विकास गर्ने उदेश्यले खोलिएको नेपाल जनस्वास्थ्य संघ विधानत २८ वर्ष पुरा पुगेको छ । २७ औ वसन्त पार गरिसकेको यो संस्थाले पेशागत विकासमा गरेका कामहरुको सुची वनाउने हो भने २७ वटा पुर्‍याउन निकै मुस्किल पर्छ । अन्तरास्ट्रीय स्तरसम्म आफ्नो प्रभाव पुर्‍याईसक्नुपर्ने अवधीमा नेपाल भित्रै खोलिएका अन्य कान्छा पेशागत संघ संस्थाहरुसंग समेत तुलना गर्न सकिने अवस्थामा जनस्वास्थ्य संघ पुगेको छैन । जनस्वास्थ्य संघ किन पछाडी छ, किन सोचे अनुरुप अगाडी वढ्न सकेन भन्ने विषयमा वहस र समिक्षा भविश्यले गर्नेछ। देशको वदलिदो परिस्थिती अनुसार अव विकासका हरेक क्षेत्रहरु अगाडी वढी रहेको अवस्थामा हाल निर्वाचित हुने नेपाल जनस्वास्थ्य संघको नयाँ कार्यसमितिले जनस्वास्थ्य पे…

वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?

 वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?
नेपाल सरकारले विगत २४ वर्ष देखि निरन्तर रुपमा ६ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई निशुल्क रुपमा भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउदै आइरहेको छ ।   सन् १९९३ वाट देशै भरि सुरु गरिएको यो कार्यक्रममा स्थानीय समुदायमा रहेका महिला स्वास्थ्य स्वयम् सेविकाहरुले आफ्ना टोल, वडा वरपर रहेका वालवालिकाहरुलाई भिटामिन ए क्यासुल खुवाउदै आईरहेका छन्  । त्यस्तै गरि १२ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई सन् २००४ देखि देशभर नै भिटामिन ए क्याप्सुल संगसंगै जुकाको औषधि वितरण गर्ने कार्यक्रम संचालन हुदै आएको छ l रास्ट्रिय भिटामिन ए तथा जुकाको औषधि वितरण कार्यक्रम नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयको एउटा विश्वव्यापी रुप मै सफल कार्यक्रमको रुपमा स्थापित भईसकेको कार्यक्रम हो ।


वाल मिर्त्युदर घटाई वाल स्वास्थ्यमा उलेखनीय सुधार ल्याउने प्रमुख उदेश्यले सुरु गरिएको यो अभियान वर्षमा दुई पटक चल्ने गर्दछ  । विशेष परिस्थिति वाहेक हरेक वर्षको वैशाख ६ र ७ तथा कार्तिक २ र ३ गते नियमित कार्यक्रमको रुपमा चल्ने यो अभियान यस वर्ष भने कार्तिक १४ र १५ गते* देशभरका सबै महा/उप/नगरपालिका र गाँउपालिका…

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव स्थानिय तह वलियो नभएसम्म समग्र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकास र जनताले पाउने सेवाको प्रभावकारिता सुनिश्चित हुँदैन। स्थानिय तह भित्रै गएर कसरी वलियो वनाउन सकिन्छ भनेर वहस गर्नुपर्ने वेला भएको छ । मेरा सुझावहरु निम्न रहेका छन;  संवैधानिक व्यवस्था र कार्य विभाजन अनुरुप स्वास्थ्यको मोडेल तीन तह कार्यान्वयन गरिनुपर्ने । मन्त्री परिषदको मिति २०७४ वैशाख २१ गतेको निर्णय अनुरुप नेपाल स्वास्थ्य पूर्वाधार विकास मापदण्ड २०७४ लाई केहि परिमार्जन सहित अगाडि वढियो बह्ने स्वास्थ्य व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई थप सवल, प्रभावकारी र जनमुखी वनाउन सकिन्छ । हामी आजसम्म जिल्ला स्वास्थ्यको कन्सेप्ट वाहेक अन्य प्रणालीको कल्पना गर्न सकिरहेका छैनौ सर्वप्रथम यो ह्याङवाट टाढा रहेर सोचौ, जिल्ला भन्दा तल्लो तहमा झरेर संरचना वनाउने र हालसम्म गरिएको जिल्ला स्वास्थ्य प्राक्टिसलाई पालिका स्वास्थ्यमा समयको माग अनुसार रुपान्तरण गरेर नयाँ प्राक्टिस गरौ। हरेक गाँउपालिकाहरुमा गाँउपालिका स्वास्थ्य प्रणाली (Rural Municipality Health System), हरेक महा/उप/नगर/पालिका स्वास्थ्य प्रणालीहरु (Municipality Health …