Skip to main content

“व्यवस्थित परिवारः स्वास्थ्य र विकासको आधार” - राष्ट्रिय परिवार नियोजन दिवस -2073

“व्यवस्थित परिवारः स्वास्थ्य र विकासको आधार” - राष्ट्रिय परिवार नियोजन दिवस -2073
विगत तीन वर्ष देखि हरेक वर्षको सेप्टेम्वर १८ तारिखका दिन मनाईदै आएको राष्ट्रिय परिवार नियोजन दिवस यो वर्ष पनि ‘‘व्यवस्थित परिवार : स्वास्थ्य र विकासको आधार’’ भन्ने मुल नाराका साथ आज अर्थात सेप्टेम्वर १८ तारिख (असोज २ गते) का दिन पनि सरकारी स्तर, विभिन्न दातृ निकायहरु तथा अन्य संघ सस्थाहरु मिलेर विविध कार्यक्रमहरु गरी देशब्यापी रुपमा मनाईदै छ । पारिवारिक जीवनलाई स्वस्थ र व्यबस्थित राख्नका लागि के कस्ता परिवार नियोजनका साधन प्रयोग गर्ने, कति उमेरमा बच्चा जन्माउने, जन्मान्तर कति राख्ने, शिक्षा दिक्षाको ब्यबस्थापन कसरी गर्ने भन्ने जस्ता विषयहरुको वारेमा योजना वनाउन सहयोग गर्ने, गुणस्तरिय परिवार नियोजन सेवालाई प्रभावकारी वनाई सेवाको पहुँच र उपभोगलाई वढाउनको लागी प्ररित गर्नका लागि प्रजनन उमेरका महिला तथा पुरुषहरुलाई केन्द्रीत गरेर जनचेतना फैलाउने उदेश्यले यो दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो । कास्की जिल्लामा पनि जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय, परिवार नियोजन संघ ,HC3, SIFPO2, मेरी स्टोप्स, मेरी प्रजनन लगायत अन्य संघ संस्थाहरुको सयुक्त आयोजनामा विभिन्न कार्यक्रमहरु गरी मनाईदै छ । यस दिवसका अवसरमा विभिन्न १० माध्यामिक विधालयहरुलाई समेटेर सास्कृतिक कार्यक्रम सहित कलेज स्तरिय वक्तित्वकला प्रतियोगिता गर्ने तथा किशोर किशोरीहरुलाई परिवार नियोजन सम्वन्धी ज्ञान वढाउने बिभिन््न खेलहरु खेलाउने, पोखरा १५ तथा लेखनाथ रिठे पानीमा परिवार नियोजन सेवा शिविर संचालन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । 
नेपाली नागरिक तथा परिवारको प्रजनन स्वास्थ्यको सुदृढिकरण प्रभावकारी तथा सकारात्मक रुपमा परिवर्तन गर्नका लागि सुशुसित छनौटको आधारमा प्रजनन उमेर समुहका महिला, पुरुष तथा दाम्पतीहरुले आफ्नो प्रजनन आवश्यकताहरुलाई उपयुक्त परिवार नियोजनको सधानको प्रयोग गरी पुरा गरुन भन्ने ध्ययको साथमा सुरु गरिएको राष्ट्रिय परिवार नियोजन कार्यक्रम नेपाल सरकारको पहिलो प्राथमिकतामा पर्ने कार्यक्रम हो । मातृ तथा वाल स्वास्थ्यमा उल्लेखनिय सुधार ल्याई जिवनको गुणस्तरियतालाई सुदृढिकरण गर्नको लागि नेपाल सरकारवाट परिवार नियोजन सेवा निशुल्क रुपमा सर्वसाधरण जनताहरुमा पुर्याइएको सेवा हो । परिवार नियोजन सेवा अन्तरगत हाल नेपाल सरकार तथा अन्य संघ सस्थाहरुको सहयोगमा नेपाल सरकारका स्वास्थ्य केन्द्रहरु, पाईभेट क्लिनिकहरु तथा स्याट्लाईट क्लिनिकहरुवाट अस्थाई तथा स्थाई परिवार नियोजनका साधनहरु उपलव्ध गराईएको छ । हाल कण्डम, खाने चक्की पिल्स , तीन महिने सुई डिपो, लामो अवधीका अस्थायी साधनहरु आई यु सि डि र इम्लान्ट तथा स्थायी वन्ध्याकरण जस्ता परिवार नियोजनका सेवाहरु निशुल्क रुपमा उपलव्ध छन । परिवार नियोजन सेवा अन्तरगत परिवार नियोजनका साधनहरु मात्र नभई यससँग जोडिन आउने परिवार स्वास्थ्यसँग सम्वन्धित विभिन्न सेवा तथा कार्यक्रमहरु गरिदै आएको छ । आधुनिक परिवार नियोजनका साधनहरुको प्रयोगलाई वढाई नचाहेको गर्भ रहनवाट जोगाउने, जन्मान्तरलाई वढाई आमा र वच्चाको स्वास्थ्यलाई राम्रो वनाउनको लागी परिवार नियोजनले सहयोग पुर्याउदछ । परिवार स्वास्थ्य कार्यक्रमलाई सफल वनाउन तथा आधुनिक परिवार नियोजनका साधनहरुको प्रयोगदर वढाउन नयाँ स्वास्थ्य निति २०७१, नेपाल स्वास्थ्य क्षेत्र रणतिनि २०१५–२०२० को भाव पनि सरकारी तथा गैर सरकारी संघ सस्थाहरुसँग मिलेर नेपाली जनताहरुलाई गुणस्तरिय परिवार नियोजन सेवा प्रदान गर्ने कुरालाई महत्व दिएको छ । सन् २०१२ मा लन्डनमा नेपाल सहित ६९ विकाससोन्मुख देशहरुको सम्मेलनबाट परिवार नियोजनको सेवा र पहुंच वढाउने लक्ष्यका साथ शुरु गरिएको विश्वव्यापी साझेदारी अभियान FP2020 परिवार नियोजन कार्यक्रममा नीतिगत सुधार, अर्थिक सुधार र सेवाको गुणस्तरमा सुधार गर्ने महिला तथा किशोरीहरुमा परिवार नियोजनको सेवा र पहुंच वढाउने लक्ष्य सहित नेपालले हस्ताक्षर गरीसकेको छ । त्यसैगरी स्वस्थ्य मन्त्रालय र परिवार स्वास्थ्य महाशाखाले परिवार नियोजनको कार्यक्रममा विनियोजन हुने बजेटमा सन् २०२० सम्म हरेक वर्ष ७ प्रतिशतका दरले वढाउने प्रतिवद्धता अनुसार पांच वर्षे कार्य योजना (कोष्टेड इम्लिमेन्टेशन प्लन २०१५–२०२०) समेत तयार गरि कार्यान्वयनको लागि प्रस्ताव गरिसकेको छ ।
नेपाल सरकारका विभिन््न कार्यक्रमहरु मध्य परिवार नियोजन सेवा कार्यक्रम पनि एउटा सफल कार्यक्रम हो । मातृ स्वास्थ्य तथा वाल स्वास्थ्यमा सुधार गर्न यस कार्यक्रमको ठुलो भुमिका रहेको छ । परिवार नियोजनको सेवाको पहुँच नेपालका हरेक ठाँउहरुमा पुर्याईएता पनि यसको उपयोग भने सोचे जती प्रगती हुन अझै पनि सकेको छैन । सन १९९० तिरको कुल प्रजनन दर तथा परिवार नियोजन प्रर्योगदरलाई हेर्ने हो भने हालसम्म उल्लेखनिय प्रगती भएता पनि सोच जती उपलब्धी हाँसिल गर्न अझै सकिएको छैन । विभिन्न अनुसन्धानको तथ्यान्क हेर्ने हो भने परिवार नियोजनको साधन सम्वन्धी ज्ञान नेपालीहरुमा धेरै नै देखिन्छ । नेपाल जनसंख्या तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०११ का अनुसार परिवार नियोजनको कुनै न कुनै साधनको वारेमा हरेक महिला तथा पुरुषहरुले जानेका छन । यदपि ज्ञानको तुलनामा यसको उपभोग धेरै कम देखिन्छ । परिवार नियोजन सेवा कार्यक्रमको मुख्य सुचक परिवार नियोजन प्रयोगदर ऋयलतचबअभउतष्खभ एचभखबभिलअभ च्बतभ आर्थीक वर्ष २०७०÷७१ को तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने ४५ ५ रहेको छ । अझै पश्चिमान्चल विकास क्षेत्रको हेर्ने हो भने सवैभन्दा कम ३५.५ मात्र रहेको छ । त्यस्तै आर्थीक वर्ष २०७२÷७३ अनुसार कास्की जिल्लाको परिवार नियोजन प्रयोग दर ३५.१३ मात्र रहेको छ ।
आकस्मिक गर्भ निरोधक औषधीहरुको वढ्दो प्रयोग, गर्भपतन सेवाको सही प्रयोग नहुनु, सवै स्वास्थ्य सस्थाहरुवाट सवै खालका परिवार नियोजनका सेवाहरु दिन नसक्नु , प्राईभेट संघ सस्थााहरुले दिएको सेवाको तथ्यांक संकलन नहुनु , प्रजनन उमेर समुहका युवाहरु नेपालमा नहुनु आदी जस्ता कुराहरुले परिवार नियोजन साधनहरुको प्रयोग गर्नेहरुको संख्या कमि देखिएको पनि छ । यदपी नेपाल डेमोग्रफिक हेल्थ सर्वे २०११ का अनुसार अझै पनि प्रजनन उमेर समुहका जनताहरुमा परिवार नियोजन सेवाको पुरा नभएको आवश्यकता (ग्लmभत लभभम) २७ ५ देखिएको छ । यसलाई लक्षित गर्दै परिवार नियोजनको सेवाको पहुँच तथा उपलव्धतालाई वढाउनु पर्ने देखिन्छ । सन २०१५ सम्ममा पुरा गर्ने लक्ष्य लिइएको सहशाव्दी विकास लक्ष्य अनुसार केहि सुचांकहरुमा उल्लेखनिय सुधार भएता पनि नेपालले परिवार नियोजन सेवा प्रयोगदरमा भने आफ्नो लक्ष्य पुरा गर्न सकेन । दोश्रो दिर्घकालिन योजना १९९७– २०१७ को अनुरुप आधुनिक परिवार नियोजन साधन प्रयोगकर्ताहरुलाई वढाएर सन २०१७ को अन्त्य सम्ममा ५८.२ मा पुर्याइने लक्ष्य रहेको छ । त्यस्तै दिगो विकास लक्ष अनुरुप सन् २०३० सम्ममा कुल प्रजनन दरलाई २ प्रतिशतमा झार्ने, परिवार नियोजनका आधुनिक साधनको प्रयोगदर ७५ प्रतिशतमा पुरयाउने, वयश्कमा हुने प्रजननदर लाई ३० प्रति हजार १५ देखी १९ वर्षका महिलामा पु¥र्याइने लक्ष्य रहेको छ । परिवार नियोजन सेवाको उपयोगलाई वढाउनको लागी प्रजनन उमेर समुह जनताहरुमा परिवार नियोजन सेवाको वारेमा माग वढाउने कार्यक्रमहरु, सचेतनामुलक गतीविधीहरु गर्ने, सवै स्वास्थ्य सस्थाहरुवाट सवै खालका परिवार नियोजनका साधनहरुको उपलव्धता गराउने , छोटो समय काम गर्ने भन्दा लामो समय अवधी सम्म काम गर्ने सधानहरुको व्यवस्थामा जोड दिने, सुत्केरी पश्चात तथा गर्भपतन पश्चात परिवार नियोजन परमर्शमा ध्यान दिने, आवश्यक जनशक्तीलाई उचित तालिमको ब्यवस्था गरी शिविरहरु तथा स्याटलाईट क्लिनिकहरुको संख्या वढाउने, तथा जनस्तरमा परिवार नियोजनका साधन प्रयोग वारे मिथ्या तथा गलत धारणाहरुलाई अन्त्य गरी आधुनिक परिवार नियोजनका साधनहरुको प्रयोग वढाउन पर्ने देखिन्छ । सरकारी तवरवाट मात्र नभइ हामी सवै मिलेर परिवार नियोजन सेवाको पहुँच र उपभोग वढाउन तर्फ लागि प¥यौ भने हामी मातृ स्वास्थ्य, वाल स्वास्थ्य परिवार स्वास्थ्य गरी हाम्रो देशको समग्र स्वास्थ्य स्थितीमा उल्लेखनिय सुधार गर्दै नेपाली नागरिक तथा परिवारको प्रजनन स्वास्थ्यको सुदृढिकरण प्रभावकारी तथा सकारात्मक रुपमा परिवर्तन गर्नका लागी हामी सवै सफल हुने छौ ।

सगुन पौडेल
जनस्वास्थ्यकर्मि,
पोखरा कास्की
सम्पर्क ९८५६०३६९३२ 
(Updated : 17 Sep 2016)

Popular posts from this blog

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा

नेपाल जनस्वास्थ्य संघको चुनाव र आगामी समितिसँग एक जनस्वास्थ्यकर्मीको अपेक्षा 

सधैजस्तो चुनावी समयमा मात्र भाइरल हुने जनस्वास्थ्य संघको चर्चा यतिवेला पनि उत्कर्समा पुगेको छ, त्यसको राज हो यही असोज १३ गते केन्द्रिय कार्य समितिको चुनाव हुँदैछ । जनस्वास्थ्य पेशाकर्मिहरुको हकहित विकास र क्षमता अभिवृद्दि गर्दै नेपालको जनस्वास्थ्य क्षेत्रमा प्राविधिक नेतृत्व विकास गर्ने उदेश्यले खोलिएको नेपाल जनस्वास्थ्य संघ विधानत २८ वर्ष पुरा पुगेको छ । २७ औ वसन्त पार गरिसकेको यो संस्थाले पेशागत विकासमा गरेका कामहरुको सुची वनाउने हो भने २७ वटा पुर्‍याउन निकै मुस्किल पर्छ । अन्तरास्ट्रीय स्तरसम्म आफ्नो प्रभाव पुर्‍याईसक्नुपर्ने अवधीमा नेपाल भित्रै खोलिएका अन्य कान्छा पेशागत संघ संस्थाहरुसंग समेत तुलना गर्न सकिने अवस्थामा जनस्वास्थ्य संघ पुगेको छैन । जनस्वास्थ्य संघ किन पछाडी छ, किन सोचे अनुरुप अगाडी वढ्न सकेन भन्ने विषयमा वहस र समिक्षा भविश्यले गर्नेछ। देशको वदलिदो परिस्थिती अनुसार अव विकासका हरेक क्षेत्रहरु अगाडी वढी रहेको अवस्थामा हाल निर्वाचित हुने नेपाल जनस्वास्थ्य संघको नयाँ कार्यसमितिले जनस्वास्थ्य पे…

वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?

 वच्चाहरुलाई भिटामिन 'ए' किन खुवाउने ?
नेपाल सरकारले विगत २४ वर्ष देखि निरन्तर रुपमा ६ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई निशुल्क रुपमा भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउदै आइरहेको छ ।   सन् १९९३ वाट देशै भरि सुरु गरिएको यो कार्यक्रममा स्थानीय समुदायमा रहेका महिला स्वास्थ्य स्वयम् सेविकाहरुले आफ्ना टोल, वडा वरपर रहेका वालवालिकाहरुलाई भिटामिन ए क्यासुल खुवाउदै आईरहेका छन्  । त्यस्तै गरि १२ देखि ५९ महिनाका वालवालिकाहरुलाई सन् २००४ देखि देशभर नै भिटामिन ए क्याप्सुल संगसंगै जुकाको औषधि वितरण गर्ने कार्यक्रम संचालन हुदै आएको छ l रास्ट्रिय भिटामिन ए तथा जुकाको औषधि वितरण कार्यक्रम नेपाल सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालयको एउटा विश्वव्यापी रुप मै सफल कार्यक्रमको रुपमा स्थापित भईसकेको कार्यक्रम हो ।


वाल मिर्त्युदर घटाई वाल स्वास्थ्यमा उलेखनीय सुधार ल्याउने प्रमुख उदेश्यले सुरु गरिएको यो अभियान वर्षमा दुई पटक चल्ने गर्दछ  । विशेष परिस्थिति वाहेक हरेक वर्षको वैशाख ६ र ७ तथा कार्तिक २ र ३ गते नियमित कार्यक्रमको रुपमा चल्ने यो अभियान यस वर्ष भने कार्तिक १४ र १५ गते* देशभरका सबै महा/उप/नगरपालिका र गाँउपालिका…

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव

स्वास्थ्य संरचना वारे सुझाव स्थानिय तह वलियो नभएसम्म समग्र स्वास्थ्य क्षेत्रको विकास र जनताले पाउने सेवाको प्रभावकारिता सुनिश्चित हुँदैन। स्थानिय तह भित्रै गएर कसरी वलियो वनाउन सकिन्छ भनेर वहस गर्नुपर्ने वेला भएको छ । मेरा सुझावहरु निम्न रहेका छन;  संवैधानिक व्यवस्था र कार्य विभाजन अनुरुप स्वास्थ्यको मोडेल तीन तह कार्यान्वयन गरिनुपर्ने । मन्त्री परिषदको मिति २०७४ वैशाख २१ गतेको निर्णय अनुरुप नेपाल स्वास्थ्य पूर्वाधार विकास मापदण्ड २०७४ लाई केहि परिमार्जन सहित अगाडि वढियो बह्ने स्वास्थ्य व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई थप सवल, प्रभावकारी र जनमुखी वनाउन सकिन्छ । हामी आजसम्म जिल्ला स्वास्थ्यको कन्सेप्ट वाहेक अन्य प्रणालीको कल्पना गर्न सकिरहेका छैनौ सर्वप्रथम यो ह्याङवाट टाढा रहेर सोचौ, जिल्ला भन्दा तल्लो तहमा झरेर संरचना वनाउने र हालसम्म गरिएको जिल्ला स्वास्थ्य प्राक्टिसलाई पालिका स्वास्थ्यमा समयको माग अनुसार रुपान्तरण गरेर नयाँ प्राक्टिस गरौ। हरेक गाँउपालिकाहरुमा गाँउपालिका स्वास्थ्य प्रणाली (Rural Municipality Health System), हरेक महा/उप/नगर/पालिका स्वास्थ्य प्रणालीहरु (Municipality Health …